Patrzyć

w opracowaniu

nr hasła: 17469

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona czynna

forma
patrzyć

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.patrzysz
3.patrzy
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.patrzemy
patrzymy
2.-
3.patrzą

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba forma
1.będę patrzyć
2.-
3.będzie patrzyć
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.-

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.patrzyłem
--
2.---
3.patrzył
patrzył jest
patrzyła
-
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.patrzyli
--

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.patrz
patrzy
3.-
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.patrzta
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.patrzmy
patrzymy
2.patrzcie
patrzycie
3.-

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.-bychom patrzyli
--
2.---
3.---by patrzyły

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernikpatrzącego
--
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik--patrzące
dopełniaczpatrzących
--
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego w odmianie prostej

forma
patrzęcy
patrząc

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikpatrzył
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik--patrzyły
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-patrzyła
-
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikpatrzyli
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu teraźniejszego

forma
patrząc
patrzęcy

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu przeszłego I

forma
patrzywszy

COMPOSITUM

Compositum, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

forma

Semantyka

Definicje
1. 'kierować oczy na kogoś lub coś, spoglądać' - 'oculos in aliquem, aliquid convertere, spectare, videre'
  • Iensze panuie we czcy swoiey na weki (sc. Gospodzin), oczi iego na pogani patrzø (super gentes respiciunt) ca 1400 Fl - 65, 6
  • Ihus dixit ei (sc. caeco): Respice, pathrsz, fides tua te saluum fecit (Luc 18, 42) ca 1420 R XXIV (1.9) - 83
  • Abraham… patrzyl gest na Sodomø a na Gomorø (intuitus est Sodomam et Gomorrham)… y vszrzal proch gydøcz ws gorø yako dym 1455 BZ (1) - Gen 19, 28
  • Rzekla (sc. Agar): Nye bødø, Panye Boze, patrzycz na szmyercz dzyeczyøczya mego (non videbo morientem puerum) 1455 BZ (1) - Gen 21, 16
  • Uczynyl... dwa anyoly na obu wyrzchu przykrywadla, sczyøgnowssy skrzydla a przykrywszy modlewnyøø na szyø y na dczkøø spolu patrzøøczy (seque mutuo et illud respicientes) 1455 BZ (1) - Ex 37, 9
  • Weszmi Iozve... a wlosz nan røkø swø, ienze stanye przed Eleazarem kaplanem... y das gemv przikazanye wszech patrzøczich na to..., abi poslvchali gego wszitka szebranya synow israelskich 1455 BZ (1) - Num 27, 20
  • Pan Bog nasz, on gest wiwyodl nasz a oczcze nasze z zemye egipskyey z domv robotnego, a czinil dziwi, a my na to patrzimi, y znamyona nyeskromna (fecitque videntibus nobis signa ingentia) 1455 BZ (1) - Jos 24, 17
  • Gdisz vsliszø cy møszøwye slowa gey (sc. Judyt), patrzily na gey twarz, a bila groza w gich oczu (considerabant faciem eius, et erat in oculis eorum stupor), bo syø dziuyly gey krasye barzo 1455 BZ (1) - Judith 10, 14
  • Na wschelkyem myeszczv Boga wszechmogaczego na czya pątrzacego zaprawdą masch vyedzyesz (pro vyedzyecz, in omni loco Deum se respicere pro certo scire) XV ex. SKJ I (2.1)
  • Szyadl (sc. Jesus) a wschytkych oczy w synagodze byly nan patrzącze (et omnium in synagoga oculi erant intendentes in eum Luc 4, 20) XVI in. Rozm - 251
  • O myly Gospodnye..., nye davay szye na taka vyelyką maką, bo bądzyelycz patrzycz na tve trudny mąky, bądzyecz myecz vyelyka zaloscz (sc. Maryja) XVI in. Rozm - 498
  • Nyevyasty, ktore staly ve drzvyach patrzączy, yze tako vyelykye tluscze lyvda s nym ydą, vzrącz dzyevycza Marya tako opuchlą y przemyenyoną począly k nyey movycz XVI in. Rozm - 747
  • Marya na tho vschytko trudne y barzo przykre vyązanye stala, zalosczyvem serczem patrzączy XVI in. Rozm - 820
2. 'oczekiwać czegoś, czekać na coś' - 'aliquem, aliquid exspectare'
  • laco nas Paulik possadzil bil na ssødze, a Iassek tedi ne patrzil przed nami praua i poyal przecz ot praua 1394 HubeZb - 69
  • Quarto debemus ad eum ire, discrecionem iudicii eius attendendo *patruncz XV med. GlWroc - 36r
3. 'szukać czegoś lub kogoś' - 'aliquem, aliquid quaerere'
  • Alle czemucz tutha movy: F naboszestwe? Gedno pres tho, isbichom ne patrzyly marne chualy tego to swatha, alle bichom *szo nauczyly svich grzec<h>of spouedacz a pokuthø sza ne strogicz ca 1409 Gn - 14r
  • Otpowyedzal Iacob...: Patrzi, a czsokoly swego naydzesz v nasz, to zabyerz (scrutare, quidquid tuorum apud me inveneris, et aufer) 1455 BZ (1) - Gen 31, 32
  • Tedy ona (sc. dwa męża śpieglerza), szedwszy, przyslasta na gori a bylasta tv trzy dny, doyød syø nye wroczili, ktorzis to ge gonily, bo patrzywszy gych p owszitkich drogach, nye naleszly gich (quaerentes enim per omnem viam, non repererunt eos) 1455 BZ (1) - Jos 2, 22
  • Bilysmi tu za trsy dny y patrzilem w lyvdu a w kaplanyech ssinow Lewy (quaesivique in populo et in sacerdotibus de filiis Levi) y nye nalyazlem tu 1455 BZ (1) - I Esdr 8, 15
4. 'pytać o coś' - 'aliquid rogare'5. 'zważać na coś, brać pod uwagę' - 'aliquid respicere'
  • Patrzczye, ysze wam dal Pan sobotø (videte quod Dominus dederit vobis sabbatum), a przeto wam dal dzen szyosty dwoy pokarm 1455 BZ (1) - Ex 16, 29
  • Myloscywy Panye, ktorys nge patrzys na vstne modlenge, ale wgecyg ('więcej') na serdecne bolenge…, cebge cys prose…, dagze my wybawgenge XV ex. GlWp (4.2)
6. 'dążyć do czegoś, chcieć czegoś' - 'alicui rei studere, aliquid appetere'
  • Fratres karissimi, diem hodiernum debemus consumere in gaudio. Bracza, dze, mila, patrzymy tego dobrze, isbichom ten tho dzen dzyszegszy veszelu (leg. w wiesielu) i f naboszegstwe gy kroczyly ca 1409 Gn - 14r
7. 'strzec się czegoś' - 'alicui rei cavere'
  • A pres tho patrszmy tego dobrze, abichom tego boszego daru ne straczyly ca 1409 Gn - 172r
  • Myly Iesus ymą przygrozyl rzekącz: Patrzta, aby tego nykt nye vyedzyal (videte ne quis sciat Mat 9, 30). Alye ony (sc. dwa ślepa) vyschedschy y zyavyly y po oney wschytky zyemy XVI in. Rozm - 298
  • Patrzyczye, bysczye nye potąpyaly (videte, ne contemnatis Mat 18, 10) s tych tho dzyatek malyvczkych XVI in. Rozm - 383
8. 'zajmować się czymś' - 'aliqua re occupari'
  • Nona stella est deuocio, que debet esse in religiosis, qui ideo postposuerunt curas seculi, vt liberius vacare, wolnyey patrzycz, possent deuocioni XV med. SKJ V (1) - 274
9. 'czuwać' (?) - 'excubare' (?)
  • Vdzyalal y umiwadlo myedzyane s podstawkyem swym szwyarczyadl (leg. z zwiarciadl) nyewyeszczych, ktore patrzyli w przystrzesszu stanowem (quae excubabant in ostio tabernaculi) 1455 BZ (1) - Ex 38, 8
Połączenia wyrazowe
patrzyć ku czemuś
1. 'mieć prawo do czegoś'
  • Tho gydacze gymyenye albo thy pyenyadze byly naszego oycza..., przetho my patrzemy k themv domu albo kv pyenyadzom, za kthore nasz oczyecz mvrowal then dom ca 1500 OrtMac - 6v
patrzyć prawa
2. 'przestrzegać terminu sądowego'
  • Przesthąpy-ly ktho myeszky wyelkyerz placzycz na then dzyen, yako szlubyono, tho raycze na nym mogą wszyacz, ne patrzacz gynnego prawa ca 1500 OrtMac - 20v
patrzyć prawa
3. 'szukać, dochodzić sprawiedliwości'
  • Pany Margorzatha pomagala Dorocze prawa pro XVI marcis scoltecie in Woczechowo, ale Dorotha ne patrzila prawa na roky swe y na zawity rok podluk prawa 1415 Kościan - nr 523
patrzyć przeminęłych rzeczy
4. (o prawie) 'działać wstecz'
  • Vstawyenye nowe nye patrzy przemynanlych rzeczi, alye nynyeysich thilko a przydąnczich 1449 Sul (1.1) - 6
  • Chceemi, abi nasza wstawyenya wszystka... nye patrzyli przemynąlich, alye thylko nynyeyszich a przydanczych rzeczi (non respiciant praeterita, sed tantummodo praesentia et futura) 1449 Sul (1.1) - 20
roku patrzyć
5. 'występować na drogę sądową, dochodzić sądownie'
  • Iacom s Dobeslawem vmowi<l>, ysz ne mal na mi (‘mię’) roku patrzicz 1399 RtGn - nr 57

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp VI 55a
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 17469, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 09-09-2026 r.]
oprac. MK
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny