(Myśleć) Myślić

w opracowaniu

nr hasła: 10762

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona czynna

forma
myślić

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.myślę
2.myślisz
3.myśli
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.myślicie
3.myślą

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba forma
1.będę myślić
myślić będę
2.myślić będziesz
3.będzie myślić
myślić będzie
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.myślić będą

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
1.-m myślił
jeśm myślił
myślił jeśm
myśliłem
myśliłeśm
---
2.----
3.myślił
myślił jest
myśliła
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
1.----
2.----
3.----
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
1.myślilismy
---
2.-ście myślili
---
3.myślili
myślili są
są myślili
--myślili
myślili są

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.myśl
myśli
3.-
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.myślicie
3.-

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.bych myślił
--
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by myślili
--

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikmyślący
--
dopełniacz---
celownikmyślącemu
--
biernikmyślący
--
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikmyślący
--
dopełniacz---
celownikmyślącym
--
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego w odmianie prostej

forma
myśląc

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
mianownikmyślił
---
dopełniacz----
celownik----
biernik----
narzędnik----
miejscownik----
wołacz----
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
mianownik----
dopełniacz----
celownik----
biernik----
narzędnik----
miejscownik----
wołacz----
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
mianownik----
dopełniacz----
celownik----
biernik----
narzędnik----
miejscownik----
wołacz----
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
mianownik-myśliła
--
dopełniacz----
celownik----
biernik----
narzędnik----
miejscownik----
wołacz----
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
mianownik----
dopełniacz----
celownik----
biernik----
narzędnik----
miejscownik----
wołacz----
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakirodzaj przymnogi osobowy
mianownikmyślili
--myślili
dopełniacz----
celownik----
biernik----
narzędnik----
miejscownik----
wołacz----

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu teraźniejszego

forma
myślę
myśląc
myślęcy

COMPOSITUM

Semantyka

Definicje
1. 'zastanawiać się, namyślać się nad czymś, rozważać coś, rozmyślać, rozumować, sądzić, mniemać, przypuszczać' - 'cogitare, meditari'
  • Blogoslawoni møsz, ien iest ne szedl po radze nemilosciwich..., ale w zacone boszem... bødze mislicz we dne y w nocy (in lege Domini... meditabitur die ac nocte) ca 1400 Fl - 1, 2
  • Przecz scrszitalo poganstwo a ludze mislili sø (meditati sunt) prosznoscz? ca 1400 Fl - 2, 1
  • Kedy se powisza zli, zaszega se vbogy; lapaiø ie w radach, gimisz mislø (comprehenduntur in consiliis quibus cogitant) ca 1400 Fl - 9, 23
  • Nalezona bødz røka twoia wszem neprzyaczelom twogim..., bo sclonili sø [se] *wczo (pro w czø) zla mislili sø radi, gichsze ne mogli vstanowicz (quoniam inclinaverunt super te malum cogitaverunt scelus quod non potuerunt) ca 1400 Fl - 20, 11
  • Osromoczeni... bødzcze, gisz szukaiø duszø moiø..., osromoczeni bødzcze, misløcz mne zlaa (confundantur cogitantes mihi mala) ca 1400 Fl - 34, 5
  • Bo sø mne mirne nektorzi molwili, a w gnewe zemskem molwøcz, lsci sø mislili (cogitabant) ca 1400 Fl - 34, 23
  • Zglobø mislil iest (meditatus est) w loszu swoiem ca 1400 Fl - 35, 4
  • Vsta prawego mislicz bødø mødroscz (os justi meditabitur sapientiam), a iøzik iego molwicz bødze sød ca 1400 Fl - 36, 32
  • Lichotø mø ia zwaztuiø y mislicz bødø za moy grzech (quoniam iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo pro peccato meo) ca 1400 Fl - 37, 19
  • Wszistek dzen mislil (cogitavit) neprawdø iøzik twoy ca 1400 Fl - 51, 2
  • W iutrzni bødø mislicz w tobe (in matutinis meditabor in te), bo ies byl pomocznik moy ca 1400 Fl - 62, 7
  • Yiøzik moy mislicz bødze wszego dna sprawedlnoscz twoiø (lingua mea tota die meditabitur justitiam tuam) ca 1400 Fl - 70, 26
  • Mislil iesm dni stare (cogitavi dies antiquos) a lyata wekuia w misli iesm ymal. I mislil iesm v noczi z serczem mogim (et meditatus sum nocte cum corde meo) ca 1400 Fl - 76, 5
  • Vsneszyle (pro vspeszyle 'uśpieszyle') gesta oczy moge ku tobe na brzeszdzenv, bych myslyl molwy twoge (praevenerunt oculi mei ad te diluculo, ut meditarer eloquia tua) ca 1400 Fl - 118k, 148
  • Czemucz svøty Gan ne gestcy on byl møky cirpal...? Pres to, iszecz nasz Crist mily gestcy on tho byl pprze fszythky verne krescygany vcynil, tegodla... isbicz ony tego f swem sercu ne mislyly, iszecz nigeden svøty presz smercy i tesze pres vmøczena ne gestcy szø on do krolefstwa nebeskego byl dostal ca 1409 Gn - 278r
  • Vnde contingit aliquando, quod homo disponit, misly, aliquod peccatum facere ca 1409 Gn gl. - 149rb
  • Cogitans mislą (quis autem vestrum cogitans potest adicere ad staturam suam cubitum unum? Mat 6, 27) XV in. R XXIV (1.8) - 75
  • Posuerunt in corde suo dicentes mislili rzekacy (posuerunt omnes, qui audierant, in corde suo dicentes Luc 1, 66) XV in. R XXIV (1.8) - 76
  • Sompnient, gl. in sompno cogitent we spaniu maya mislicz (exuta sensu lubrico te cordis alta somnient ne hostis invidi dolo pavor quietos suscitet) 1444 R XXIII (13) - 307
  • Veni de accione, gl. de uita actiua, ad contemplationem ku szywotowi myszløczemu o Bodze XV p. pr. R XXIV (2.16) - 375
  • Wzrzala Gew<a>, ze drzewo welmi nadobne y k gedzenyu rozkossne… y patrzala na nye pylno…, myslucz, ktorim bi obiczayem mogla a smyala sie geho gąncz gesczy XV p. pr. ŚlPolW (5.1)
  • A przeto chczeli kto tho myecz blogoslawyenstwo, napyrwsche tegda misl o pokorze, bi yą myal y mylowal XV med. R XXII (2) - 221v
  • Eze o tich to blogoslawyenstwach mislączim a robyączim przichodzi przecziwnoscz, myrsyączka a przesladowanye od slich na wschech myesczyech y wschech czassyech, tegodla Cristus mowy konyecznye...: Blogoslawyeny, gisch czyrpyą przeczywnoscz albo przesladowanye prze sprawyedliwoscz XV med. R XXII (2) - 225r
  • Cum essem parwlus..., cogitabam, myszlylem, ut parwlus (I Cor 13, 11) XV med. SKJ I (1.1) - 71
  • Simul activam vitam et contemplativam sublimiter exercebat schywoth dzalayączy a schywoth o Bodze myslączy wyodla XV med. SKJ V (1) - 279
  • Et intus deitas contemplaretur myslila XV med. SKJ V (1) - 279
  • Otpowyedzal Abraham: Tomczy sobye miszlil rzekøcz (cogitavi mecum, dicens): Znadz tu nye na tem myesczczu strachu bozego 1455 BZ (1) - Gen 20, 11
  • Rzekl gesm: Panye Boze..., otocz stoyø v studnycey, a panna, ktoraz wynydze wodi czyrzpacz, ktorey rzekø: Day my syø wodi napycz..., a rzekla my: a ty pyy..., tocz bødze zona, gestocz gesth przyprawyl <Gospodzin> synu Pana mego. To tak, gdisz gesm na swem serczu myszlil (dumque haec tacitus mecum volverem), poydze Rebeka... y nabrala wodi, a yacz k nyey rzekø: Day my malo sze napycz 1455 BZ (1) - Gen 24, 45
  • Wiszczye o mnye miszlyly zle, a Bog to obroczyl w dobre (vos cogitastis de me malum, sed Deus vertit illud in bonum) 1455 BZ (1) - Gen 50, 20
  • Odpowyedzyal ffarao...: Gensze albo kto tego nye wye, ysze przenagorzey myszlyczye (cui dubium est quod pessime cogitetis)? 1455 BZ (1) - Ex 10, 10
  • Nye otdalay kxyøøg tego to zakonv od swich vst, ale mislicz bødzesz w nich wye dnye y w noczi (meditaberis in eo diebus ac noctibus) 1455 BZ (1) - Jos 1, 8
  • Cogitandi michi, gdysz to myszlø, de penitencia Marie, flere malis libet, quam aliud dicere 1456 ZabUPozn (1) - 114
  • Maszli nyeprzyaczyela..., myszli (cogita) zawsdy, yz nyeprzyaczyel myszli drogi nyeprzyaczyelskye (inimicus sagax cogitat inimici vias) XV p. post. R I - s. XLI
  • Kachyndczo (pro Kachnyczko) ma..., welykw (pro welykye) bolesczy mam [y] myslączy szawzdy o thobey (pro thobye) XV p. post. R XXII (1.5.2) - 231r
  • Contemplativus doszkonali, myszlaczy o szbawyenyv, naboszny XV p. post. Zab (25) - 522
  • Pomnyalesm dny stare, myszlylesm we wszech dzelyech twoych y w uczynkoch ręku twoyu myszlylesm (memor fui dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis, in factis manuum tuarum meditabar) ca 1500 Puł - 142, 5
  • Dzyevycza Marya... Bogv naboznye slvzyla... czczyenym psalmow z nabozenystvem albo o krolestvye nyebyeskyem myslyączy albo nyektorą dzyalo robyączy (secretaque celestia vel contemplabatur vel manuum laboribus hec operabatur) XVI in. Rozm - 40
  • Yako bądzyeczye podany, nye myslyczye, czo bysczye movyly (nolite cogitare quomodo aut quid loquamini Mat 10, 19), bocz vam bądzye dano v thą godzyną nathychmyast, czo bądzyeczye movycz XVI in. Rozm - 310
2. w połączeniu z bezokolicznikiem: 'mieć zamiar, zamierzać, postanawiać, zamyślać, planować' - 'cogitare, velle aliquid efficere, propositum habere aliquid'
  • Gospodne,... ot lvdzy lychych wytargn mø, gysz to myslyly podlos[c]zycz chody moge (qui cogitaverunt supplantare gressus meos) ca 1400 Fl - 139, 5
  • My w thakey przythczy mislylismi *rosczegnącz (credimus distinguendum) 1449 Sul (1.1) - 34
  • Rzekl gest Pan Bog: Nye moglczyesm zatagycz, Abrahamye, czso miszlyø vczynycz (num celare potero, Abraham, quae gesturus sum) 1455 BZ (1) - Gen 18, 17
3. 'dbać, troszczyć się' - 'curare'

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp IV 374b
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 10762, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 09-09-2026 r.]
oprac. MK
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny