Lękać się

w opracowaniu

nr hasła: 8286

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona zwrotna

forma
lękać sie
lękać się
się lękać

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona zwrotna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.lękam się
2.sie lękasz
się lękasz
3.lęka się
się lęka
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.się lękają

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona zwrotna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.lękać się będziesz
3.-
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.lękać będą się
lękać się będą

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona zwrotna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.będzie sie lękał
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona zwrotna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.-eś się lękał
lękałeś się
--
3.lękał sie
lękała się
-
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona zwrotna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.niechaj sie lękam
2.lękaj sie
lękaj się
się lękaj
3.lękaj się
sie lękaj
się lękaj
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.lękajcie sie
lękajcie się
3.-

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona zwrotna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.bych lękał sie
--
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.bysmy sie lękali
--
2.byście sie lękali
--
3.---

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianowniklękał
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-lękała
-
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianowniklękali
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu teraźniejszego

forma
lękając

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu teraźniejszego z zaimkiem zwrotnym się

forma
lękając się

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu przeszłego I

forma
lękawszy

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu przeszłego z zaimkiem zwrotnym się

forma
lękawszy sie

COMPOSITUM

Semantyka

Definicje
1. 'bać się, odczuwać obawę, strach (przed czymś)' - 'timere, metuere, pertimescere'
  • Gospodna *lokacz bødø sø przeczywnyczy gego (Dominum formidabunt adversarii eius I Reg 2, 10) ca 1400 Fl - Ann 15
  • Nolite expavescere ne ląkayce są. Ihesum queritis Nazarenum, crucifixum, surrexit, non est hic (Marc 16, 6) XV in. R XXIV (1.8) - 72
  • Bywayą sbyegy krolewstwa naszego..., wyączey slego czinycz szą nye ląkayą (plura mala committere non formidant) 1449 Sul (1.1) - 47
  • Prawdą popi taiø, yzze szą gey ląkaiø, lezz pospolstwu baiø (1449) XVI Gałka
  • Si bych ego expavescerem lancal sze XV p. pr. R XLVII (3) - 359
  • Patrzsze, a srozumyesch..., czemu syą ludze omowi ląkayą XV med. R XXII (2) - 226v
  • Nye lakay szya yvsz, Marya, mylosczy yesz bozey pelna (ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum Luc 1, 30) 1453 R XXV (2.1.4) - 13ra
  • Slisz Israhel, dzysz s nyeprziiaczelmi swimi boy weszmyesz, nye løkay syø sercze wasze ne straszcze syø ani zasyø postøpaycze, ani syø gich boycze (non pertimescat cor vestrum, nolite metuere, nolite cedere, nec formidetis eos) 1455 BZ (1) - Deut 20, 3
  • Vzitki zemye twey... sesrze lvd, ktoregos ty nye znasz, a ty bødzes czirpyecz zawzdi byadø obczøzon søøcz po wszitki dni, a løkayøcz syø przed gego grozø (et stupens ad terrorem eorum) 1455 BZ (1) - Deut 28, 34
  • Nye bødzesli syø bacz ymyenya... Pana Boga twego..., obroczi na czø wszitki nødze egipske, ktorich zes syø løkal (convertet in te omnes afflictiones Egypti, quas timuisti) 1455 BZ (1) - Deut 28, 60
  • Bødze ziwot twoy iako straszidlo przed *tøbø. Løkacz syø bødzes we dnye y w noczi a nye vwyerzisz ziwotv twemv (timebis nocte et die, et non credes vitae tuae) 1455 BZ (1) - Deut 28, 66
  • Rzekl Pan kv Iozve: Nye boy syø ani syø løkay (ne timeas, neque formides) 1455 BZ (1) - Jos 8, 1
  • Dixit Ihesus discipulis suis: Non turbetur nye zamączay szya cor vestrum neque formidet any syą ląkay (Io 14, 27) 1456 ZabUPozn (1) - 104
  • Czemv szya thako barszo lakasz? Wrzekomosz strow, a szdy stakasz! 1463 De morte - 272vb
  • Lleszy czalo, barszo staka, dvszycza szya barszo laka 1463 SkargaPłoc - 277ra
  • Non bene servato fure, timore premor lącam szą 1466 R XXII (1.1) - 16
  • Non horruisti lakales syą (tu ad liberandum suscepturus hominem non horruisti virginis uterum) ca 1470 MamLub - 132
  • Byszmy syę w ten czasz daly tobye, gdy nocz szmyerczy naszey przydzie, byszmy sye yey nye ląkaly, tobye, Panu, w nyebye chwalą daly 1482-1483 MW - 66r
  • Nyechay sye nye lakam rozmagithego przeszladowanya 1482-1483 MW - 100v
  • Cepit (sc. Christus) pauere, ląkacz szye et tedere tesknącz (Marc 14, 33) XV p. post. R XXIV (2.17) - 375
  • Ideo beata virgo pertimescebat, lakala sya, se similiter deciperi XV p. post. R XXV (1.6) - 183
  • Stupebit unus ad alterum bądze szye yeden drvgyego lękal XV ex. R XXV (1.3.1) - 143
  • Szadnego dnya ma szya bacz, a pyeklą szya lyakącz zyvotha vyecznego wschelką zadza dvchowna ządacz, szmyercz zawsdy przed oczyma podeyrząna myecz XV ex. SKJ I (2.1) - 143
  • Cepit... contristari et mestus esse, et cepit pavere lakacz sya et tedere czczycz szobye vel stiskoval (Marc 14, 33) ca 1500 GlKazB I (1.1) - 76
  • Nye lyekay szye (ne timeas Luc 1, 30), Marya! XVI in. Rozm - 49
  • Tedy Marya vstavycznye nye *lekawschy szye (sc. rzekła): Acz yest ve mnye... ktory grzech..., nyechay mye tv wzyavy przed obezrzyenym svego lyvda, yschbych szyv polepschyla XVI in. Rozm - 60
  • Tedy anyol rzekl k nyem (sc. pastyrzom): Nye *lyekayczye szye (nolite timere Luc 2, 10)! XVI in. Rozm - 68
  • Maczye tesz slyschecz boye y grozy boyow. Alye bysczye szye nye ląkaly (ne turbemini Mat 24, 6), patrzyczye tego. Muszycz szye to stacz, alye nye nathychmyast konyecz XVI in. Rozm - 480
  • Nye smącz szye sercze vasche any szye lyąkay (non turbetur cor vestrum neque formidet Io 14, 27) XVI in. Rozm - 565
  • Yako vyerny czlovyek lyekal szye smyerczy (horrebat mortem) y nye chczyal vmrzecz (sc. Jesus) XVI in. Rozm - 596
  • O Pyetrze, nye bylczy yązyk nyevesczy... vlocznya, yze tako yey razom stąpasch y vczyekasch! Wschakosch laskavem dzyewczem slovem z mylossyerdzyem movy, vystrzegayączy szye, aby s tvym mystrzem nye *yeth, a ty szye tako *lekasz y odprzyszyagasch szye tvego mystrza? XVI in. Rozm - 675
2. 'niepokoić się (o coś), troszczyć się (o coś)' - 'perturbari propter aliquam rem, cura alicuius rei affici'3. może błędnie zamiast lękać (?) 'straszyć, prześladować (kogoś), wywoływać czyjś lęk, strach' - 'terrere, persequi, timorem aliqua re inicere'
  • Quasi nocticolas inopinum fulgur reas in latebris luci territat, straschy, lanka szą, igne truci perculsique tremunt atque tremendo gemunt 1466 R XXII (1.1) - 27
  • Persequentur lankacz schią bandą (inimicos eius persequentur tenebrae Nah 1, 8) 1471 MamKal - 251

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp IV 31a
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 8286, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 05-03-2026 r.]
oprac. KJ, MK
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny