Wybrać

w opracowaniu

nr hasła: 644

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona czynna

forma
wybrać

Bezokolicznik, strona bierna

liczba pojedyncza
rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
być wybran
być wybrana
-
liczba podwójna
rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
---
liczba mnoga
rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
---

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.wybierzę
wybiorą
2.wybierzesz
3.wybierze
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.wybiorą

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.-m wybrał
jeśm wybrał
wybrał jeśm
wybrałem
ja wybrała
-
2.jeś wybrał
wybrałeś
--
3.jest wybrał
wybrał
wybrał jest
wybrała
wybrało
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.wybrała
--
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.-ście wybrali
--
3.wybrali
--

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas zaprzeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.był wybrał
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.jest wybrany
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.-ście wybrani
--
3.bywają wybrani
są wybrani
wybrani są
--

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.wybrany będziesz
--
3.będzie wybrać
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.będą wybrani
--

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.są byli wybrani
--

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.wybierz
wybierzy
3.niecha wybierze
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.wybierzcie
3.-

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by wybrał
by wybrał był
by wybrała
-
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by wybrali
--

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwybrał
-wybrało
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-wybrała
-
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwybrała
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwybrali
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy bierny czasu przeszłego

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwybran
-wybrano
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwybrany
wybrana
-
dopełniaczwybranego
wybranej
-
celownikwybranemu
--
biernik-wybraną
-
narzędnikwybranym
--
miejscownik---
wołaczwybrany
wybrana
-
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwybrani
-wybrana
dopełniaczwybranych
--
celownikwybranym
wybranym
-
biernikwybrane
--
narzędnikwybranymi
--
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu przeszłego I

forma
wybrawszy
wybraw

COMPOSITUM

Semantyka

Definicje
1. 'decydować się na coś, na kogoś, na jedną z kilku możliwości, wyznaczyć jednego (jedną) spośród wielu, wyróżnić kogoś albo coś'
  • Raczcze ktorzy szą wybrany, czy maya przyszagacz Bogu, naszemv Panv krolowy ca 1480 OrtOssol - 33vb
  • Ad tam incomprehensibile misterium se credebat (sc. Maria) electam na taka neogarnona tayemnoscz bozø vierzila sza bycz vibrana 1461-1467 Serm - 444r
  • Vybyerzczye vy (eligite) mazov lepsych a mocznyeyschych dvanasczye XVI in. Rozm - 756
  • Zaczmyaly oczy nasche prze smyercz vybranego s Syon XVI in. Rozm - 736
  • Czlovyeczenstvo varovalo szye albo balo smyerczy, bostwo yą vybralo XVI in. Rozm - 605
  • Nye vysczye mnye vybraly, alem ya vass vybral (non vos me elegistis, sed ego elegi vos Jo 15, 16) XVI in. Rozm - 568
  • Vyelye vezvano, alye malo vybrano (pauci vero electi Mat 22, 14) XVI in. Rozm - 413
  • Dwanasczye apostolow sobye vybyorą (apostolos mihi sociabo) XVI in. Rozm - 171
  • Iozephye, mązv nasvyątschy a Bogv myly, ktorysz dostoyen malzenstva vybraney dzyevycze (virginis electae) XVI in. Rozm - 33
  • Aby yemv dana... dzyevycza Marya, ktorasz krolem anyelskyem nade wschytkye ynsche vybrana (per regem... est electa) XVI in. Rozm - 33
  • Namylscha dzywko..., vybyerzy sobye s tych ze wschech yednego oblvbyencza (ut unum... eligas sodalem in sponsum)! XVI in. Rozm - 23
  • Chvalyą czyebye, yzesz myloval nasz vyączey nyzly ynschy lyvd ktory na thym svyączye (leg. świecie), vybralesz (elegisti) gy sobye ze wschego lyvda XVI in. Rozm - 11
  • Mathko myla, pocz, vybrana, vyeczna (leg. w wieczną) szwyathloszcz! XV p. post. SKJ I (2.3.2)
  • Eligit, nyecha wybyerze, equalem prudens sibi quisquem sodalem XV p. post. PF III (2) - 289
  • Rzucyly lyos, abi wibraly gednø czøscz z dzesyøcy (ut tollerent unam partem de decem), gisz bi myely bidlycz w Ierusalemye 1455 BZ (1) - Neh 11, 1
  • Naleszono osm... tysyøczow møszow, s tich wibrany sø (ex his electi sunt) a rozdzeleny k sluszbye domu boszego 1455 BZ (1) - I Par 23, 4
  • Pyøcz tisyøczow møzof byl vibral (quinque autem milia viros elegerat) y zalozil strozø myedzi Bethel a Hay 1455 BZ (1) - Jos 8, 12
  • Vibyerzesz wyelike kamyenye (eriges ingentes lapides) y spogisz ge wapnem, y vgladzysz 1455 BZ (1) - Deut 27, 2
  • Za yvtra... znamye to vcini pan, kto k ni<e>mv przislvgvge..., a ktores vibyerze (quos elegerit), *prziblize *ge k nyemv 1455 BZ (1) - Num 16, 5
  • Wibyerz møsze (elige viros) a wiszedwszy boyuy przeczyw Amalechowy 1455 BZ (1) - Ex 17, 9
  • Yakom ya ranczil Dorothiey weno medzi *dywema czøsczama cupnima, ktoro bi [w]wybrala 1415 KsMaz I - nr 2418
  • Iaco mi Micolay vinowat zrzebø... dacz..., yakeya *nalebsze wyberzø 1408 RtKon - nr 300
  • Ne *bøda opczowacz s wybranymy gych (non communicabo cum electis eorum) ca 1400 Fl - 140, 5
  • To otpoczywane moge na weky wekom, tv przebywacz bødø, bo gesm wybral yø (sc. gorę Syjon, quoniam elegi eam) ca 1400 Fl - 131, 15
  • Droga prawdi wibralem (elegi Ps 118, 30) 1482-1483 MW - 7v
  • Gdisczyby milemu Xpouy czystotha ne byla mila, vøthcy by on nigdy szobe matuchny dzeuicze ne vybral byl ca 1409 Gn - 179v
  • Ia dawno wybrala sobye oblyvbyencza yednego XVI in. Rozm - 24
  • Isz Bawor ne puszczal na Ianusza *pzrizøgø na tem vgeszdze, czo gy sobe wolne wybrala 1394 Kościan - nr 12
  • Ysze Boguphal staual Rogalinskego przet tim sandzw, czo y (leg. ji 'go’) Yan vibral 1397 RtGn - nr 28
  • Z wibranim wibrani bødzesz (cum electo electus eris) ca 1400 Fl - 17, 29
  • Z wibranim wibrani bødzesz (cum electo electus eris) ca 1400 Fl - 17, 29
  • Zacon vstawil iest iemu na drodze, *iosz iest wibral (quam elegit) ca 1400 Fl - 24, 13
  • Wibral iest (sc. Bog, elegit) nam dzedzinø swoiø ca 1400 Fl - 46, 4
  • Blogoslawoni, iegosz ies wibral (quem elegisti) ca 1400 Fl - 64, 4
  • Pobil (sc. Bog) tluste gich a wibrane Israhel nagabal (electos Israel impedivit) ca 1400 Fl - 77, 35
  • Wibral iesm (elegi) odrzuczon bicz w domu Boga mego ca 1400 Fl - 83, 11
  • P<o>loszil iesm obrzød wibranim mogim (electis meis) ca 1400 Fl - 88, 4
  • Ozemyø (pro szemyø) Abrahamowo slughy yego, synowe Iakobowy wybrany iego (electi eius) ca 1400 Fl - 104, 6
  • Nawyedzy naas we zbaweny twogem na wydzenyee w dobroczy wybranych twogich (electorum tuoium) ca 1400 Fl - 105, 5
  • Moyszesz, wybrany yego (electus eius), staal w rozlomenyv przed nym ca 1400 Fl - 105, 23
2. 'wybrać, powołać na urząd, funkcję lub dla wypełnienia określonego zadania' - '(ad munus vel negotium aliquod gerendum) eligere, designare, creare, vocare'
  • Bandzely ktho wybran raczcza (fuerit quis consul ad sedem consularem electus) albo przyszasznykyem..., tedy mogą od nyego wzancz myesczka vch[ch]walą ca 1480 OrtOssol - 13vb
  • Gyedy przyszyasznyczy bywaya wybrany (dum... ad officium scabinale fuerint electi) yako ony maya przyszyagacz kv prawu? ca 1500 OrtMac - 28r
  • Gdy wybi[i]orą raczcze, mayaly tesz woythowy przyszagacz? ca 1480 OrtOssol - 33vb
  • Gyestlyscze tako wybrąny y postawyeny podlug starego waszego obyczayv (si... vos... elegerunt), mozecze dobrze w lawyczy... szyedzyecz ca 1480 OrtOssol - 39vb
  • Tego dla ysz pospolny poszel ku prawu wybran (cum... pro iudice electus sit) a k themv przyganyl ca 1480 OrtOssol - 41rb
  • Wmrze<li> kthory przyszasznyk, tedy mayą gyny przyszasznyczy, czso szą przed thym byly wybrany..., gynne przyszasznyky k szobye wybracz (alios scabinos ad se eligere debent) ca 1480 OrtOssol - 50rb
  • Kyedy przyszasznyczy banda wybrany (dum... ad officium scabinale fuerint electi), kako ony mayą przyszągacz ku prawu? ca 1480 OrtOssol - 52va
  • Dlathego ysz poszpolny poszel yesth kv praw (leg. prawu) wybrany (cum... pro iudice electus sit) a k themu przyszyagl ca 1500 OrtMac - 19r
  • Yesthly wam k temu potrzebyen (sc. mieszczanin) y vszetheczen (pro vszytheczen), moze bycz wybran w radą ca 1500 OrtMac - 21r
3. 'wyjąć, wyciągnąć coś z wnętrza czegoś' - 'exprimere, excipere, depromere'
  • Yakom przi tem byl y tom widz<ał>, kedy Margorzata s swim mans<zem> skrzinø rosbila y wibrala lysty 1412 Kościan - nr 462
  • Iaco... Przybislaw salowal na pana Ianusza..., aby mv chąssebne... na Luchowe wyłowil a druge ss szadzv vybral riby 1420 Kościan - nr 833
  • Iacom ya nye wibral rzeczi s Yaronyewi skrzinye samowtor silø 1427 ZapWarsz - nr 2712
4. 'obrabować, okraść' - 'furari, furto rapere'
  • Iaco Andrzey s Yanem ne ukradli s Wichnina domu crowi chøszebnø rzeczø any gey chisz wibrali 1406 HubeZb - 85
5. 'pobrać należność, wyegzekwować, ściągnąć' - 'exigere (debita), colligere, extrahere'
  • Depecuniare vibracz ca 1428 PF I (5.4) - 487
  • Dictas tres marcas census de kmethonibus eiusdem principalitis hereditatis exigendo, Polonice dicendo wybrawszy, iuxta consuetudinem ipsius ville Bielczyce (1434) MMAe XVII - 288
  • The dzedziny nye myal (sc. Mikołaj) spu<ś>czycz vybraw swe pyenyadze, ale ya myal dzerszecz od God do God, azby mu dano pyenyadze 1438 Kal - nr 1075
Połączenia wyrazowe
wybrany syn
'przybrany syn'
Formy wyrazu w funkcji innych części mowy
wybrany (przymiotnik)
'wyborny, znakomity, doskonały, także jako tytuł grzecznościowy'wybrany (przymiotnik)
'przybrany, adoptowany'

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp X 433a
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 644, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 19-07-2026 r.]
oprac. KJ
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny