Łajać

w opracowaniu

nr hasła: 2752

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona czynna

forma
łajać

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.łaję
2.łajesz
3. łaje
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.łają

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.będziesz łajać
3.będzie łajać
łajać będzie
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.będą łajać

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.będą łajali
--

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.-em łajał
-m łajał
łajałem
--
2.łajałeś
--
3.łajał
łajała
-
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.łajali
łajali są
--

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.będzie łajan
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.łaj
3.-
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.-

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by łajał
by łajał
łajałby
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.by łajali
--

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikłający
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownikłającym
--
biernik--łająca
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego w odmianie prostej

forma
łając

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikłajał
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-łajała
-
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikłajali
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy bierny czasu przeszłego

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikłajan
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernikłajany
--
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu teraźniejszego

forma
łając

COMPOSITUM

Semantyka

Definicje
1. 'wymyślać, krzyczeć, ubliżać, lżyć słowami, urągać, złorzeczyć, przeklinać' - 'increpare, maledicere, verbis laedere aliquem, contumeliam inferre alicui'
  • Bogathka... Yancowy ranø dal i layal mv oth matky 1392 HubeZb - 65
  • Gdi zlamani *bodø cosci moie, layaly sø mne, gisz me møczø, neprzyaczele mogi (exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei) ca 1400 Fl - 41, 14
  • Dokød, Bosze, laiacz bødze neprzyaczel (usquequo, Deus, improperabit inimicus), draszni przeciwnik ymø twoie do concza? ca 1400 Fl - 73, 11
  • Wroczi søsadom naszim sedmcrocz wøczey w lono gich laiane gich, iesz laialy tobe, Gospodne (improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine) ca 1400 Fl - 78, 13
  • Otpowem *rozgarzayoczym albo layøczym mne slowo, bo gesm pfal w slowa twoya (respondebo exprobrantibus mihi verbum, quia speravi in sermonibus tuis) ca 1400 Fl - 118c, 42
  • Kegdy bądą wam layaly ludze y bądą sze wam przecziwacz <i> wywyodą wszithką zloscz (beati estis cum maledixerint vobis et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes, propter me Mat 5, 11) ca 1418 JA XIV (9) - 512
  • Paknyąlibi ktho… swego dlvzebnyka… przykro vpomynal alybo skaradymi slowy przeklynal, ylkokrocz by przeklynal alybo layaal o dlug przerzeczoni (quotiescumque maledixerit vel improperaverit pro debito praelibato), thylkokrocz gemv za szromothą wyną, yasz rzeczona pyencznadzescza, zaplaczicz ma 1449 Sul (1.1) - 46
  • Gdiby kthole…, acz slachczycz slachczyczowy… layalby (si nobilis nobili improperaverit), myenyacz gy kvrwym synem, acz thym nathemyescze nye othzowye alybo nye zaprzy, czszo mowyl, any doszwyathczy gego bycz thakym, yako gy obrzekl, za sromoczenye tego, yegosz tako szesromoczyl, dla vyny zaplaczi szesczdzesath grzywyen, yako by gy zabyl byl 1449 Sul (1.1) - 48
  • Gdy nyektory slachczycz… rzecze, esz by nyektory gemv nyerowny bądącz w vrodzenyv layącza slowa (vituperosa verba) zadal, a sąpyerzs tego gemv zaprzy, thaky wlostną przyszągą szą oth gabanya gego proszno oczimy (pro ucziny) 1449 Sul (1.1) - 79
  • Blogoslaveny gesczye, gdi bądą wam layącz ludzye a bądą was przesladowacz, a bądą mowycz wschitko zle przecziwo wam, lszącz prze my a (beati estis cum maledixerint vobis et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes propter me Mat 5, 11) XV med. R XXII (2) - 175v
  • Qui (sc. Christus) cum malediceretur, non maledicebat, ktori gdy layan y falszywye obmawyaan, nye odlayowal (I Pet 2, 23) XV med. SKJ I (1.1) - 82
  • (Cum) vidisset eius passionem..., nullum verbum inhonestum de eius ore non exivit, non maledicebat, nye layalacz..., sed pacienter... stabat XV med. SKJ V (1) - 274
  • Nye bødzesz layacz glvchemv any przed slepim polozisz vraszv (non maledices surdo, nec coram caeco pones offendiculum) 1455 BZ (1) - Lev 19, 14
  • Wzøl bil nagem od nych (sc. Samajasz od Tobijasza i Sanabalacha), abich syø lyøknøl tego y vczinyl to, y zgrzeszil, abi myely prziczinø zlø, prze iøszbi my laialy (quod exprobrarent mihi) 1455 BZ (1) - Neh 6, 13
  • Aczlyby przed iarczybyskvpem dobyl kto myecza abo korda y vranyl kogo… tedy iarczybyskvpowy syedmnadzescza…, a gdyby layal abo zla slowa mowyl przed nym (si quis turpia coram eo alicui protulerit), tedy pyatnadzesscza 1456-1470 Dział - 289v
  • Iacom ya nye przisetl dwugiczy w dom twoy anym czy zoni layal, any gonyll 1458 AKPr VIIIa (1) - 52
  • Exprobrabimini uel exprobramini layą wam tąpya wasz (si exprobramini in nomine Christi, beati eritis Pet I 4, 14) ca 1470 MamLub - 305
  • Dokondze, Boze, będze layacz nyeprzyaczyel (usquequo, Deus, improperabit inimicus), draszny przeczywnyk ymyę twoye na wyeky? ca 1500 Puł - 73, 11
  • Improperare verweysen oder lestern ląyącz ca 1500 WokLub - 64v
2. 'ostro strofować, gromić, karcić, przyganiać' - 'vituperare, verbis castigare'
  • Nynye przecz nye lagesz (quare non increpasti) Jeremyaszowy Anatoticzskemv gensze to prorokvge wam? 1455 BZ (1) - Jer 29, 27
  • Laialem slyachcyczom y vodzom (increpavi optimates et magistratus) a rzeklem gym: Zaly lyfi byerzecye kazdi z vas ot svey bracy? 1455 BZ (1) - Neh 5, 7
  • Argue, obsecra et increpa vpomi<naj>, lay vsilne ( praedica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni patientia, et doctrina II Tim 4, 2) 1461-1467 Serm - 149v
  • Laialesz pisne zlorzeczeny, ktorzi se sklanaią od przikazanya twego (increpasti superbos, maledicti qui declinant a mandatis tuis Psal 118, 21) 1482-1483 MW - 6v
  • Ira est triplex: quedam est ira comendabilis, quedam tollerabilis, quedam autem vituperabilis layaczy XV p. post. GlKazB IV (6.1) - 135
3. (o wyrokach sądowych, o przepisach) 'zaskarżyć, podać w wątpliwość, zakwestionować wyrok jako niewłaściwy, niezgodny z prawem, zarzucić niewłaściwość, błędność, sprzeczność z prawem' - (sententias iudicum vel leges) 'ratas esse negare'
  • Obyknyono gest, abi layąncz alybo naganyąncz szkazanie <sędziego> (ut redarguens sententiam iudicis), za… kozvch kvny trzy grzywni themv przepaatl, acz skazanye swoye doswyathczy bicz sprawyedlywe 1449 Sul (1.1) - 18
  • Acz skazanye dokonawayącze o thą tho dzedzyną wyrzeknyoną bąndze, kasdemv potem przidączemv a chczącemv tho gyste skazanye layacz, naganycz a wsdrvszycz alybo othnowicz (volenti eandem sententiam redarguere et refricare sive innovare) bącz mocz zapowyedzana 1449 Sul (1.1) - 39
  • Gdy ortel bandze layan a weszwano szye na wyszche prawo ca 1480 OrtOssol - 16rb
  • Then ortel, czo gy nalaszl przyszasznyk, ten ya lagyą, a nye gest prawy ca 1480 OrtOssol - 32va
  • Mozely ten, tako prawo layacz, dokonacz sprawa? ca 1480 OrtOssol - 32va
  • Panye woycze, gdyszem ya ten ortel sprawa layal…, mogąly wnycz w lawyczą, iako tu stayą y chodzą ca 1480 OrtOssol - 32va
  • Lagely kto ortel a ten ku prawu nye przyszagl, mozely ten podlug prawa szyedzecz w lawyczy ca 1480 OrtOssol - 53vb
  • Gdy bandze ortel layan…, gestly doszycz k themv, ysz przyszasznyczy napyszą ten layany ortel y daczą zapyeczątowany szwoy lysth…, czyly y tesz k temv przysząsznyczy mayą szamy po wysze prawo czągnącz ca 1480 OrtOssol - 54va

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp IV 90b
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 2752, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 19-07-2026 r.]
oprac. MK
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny