Leżeć

w opracowaniu

nr hasła: 2251

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona czynna

forma
leżeć

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.leżysz
3.leży
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.leżycie
3.leżą

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.-
3.będzie leżeć
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.-

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.-em leżał
-m leżał
leżał jeśm
-m leżała
-
2.---
3.leżał
leżała
leżeła
leżało
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-sta leżała
--
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.leżeli
leżały
-

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.leż
3.ać leży
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.-

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by leżał
-by leżał był
by leżał
leżałby
-by leżała
-
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by leżeli
-by leżały
-

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikleżący
--
dopełniaczleżącego
--
celownikleżącemu
--
biernikleżącego
leżący
leżącą
leżące
narzędnik-leżącą
-
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikleżący
--
dopełniacz---
celownikleżącym
--
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego w odmianie prostej

forma
leżę
leżąc

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikleżał
-leżało
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-leżały
-
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-leżała
leżeła
-
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikleżała
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikleżeli
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu teraźniejszego

forma
leżąc
leżę

COMPOSITUM

Semantyka

Definicje
1. 'spoczywać w pozycji poziomej' - 'iacere'
  • Cso nam pres togo nemochnego na lozcu lezøcego znamona? Zauerne nics ynego crome cloueca gresnego ue zlih skutceh prespeuaiøcego XIV med. Kśw - br 34
  • Suøta Katerina <k dobremu> ne meskacy iesc stala, ue zlem ne lezala, asy y ty <…jeż są> v blødnem stadle lezaly, ty iesc suoiø naukø otuodila XIV med. Kśw - br 39
  • Suøta Katerina <k dobremu> ne meskacy iesc stala, ue zlem ne lezala, asy y ty <…jeż są> v blødnem stadle lezaly, ty iesc suoiø naukø otuodila XIV med. Kśw - br 40
  • [...] mal, leszø w yasloch przed oslem i wol<em, jako dzisia cer>kew poge: Na syene podyøøl leszene XIV ex. Pocz (1) - nk v
  • Kalsdacz tesze neuescza thvarsz ne moszecz bicz ona tako vboga, isze gdiszczy ona porodzicz ma, tedicz vøcz ona przed thim to szobe ona komorø namuie, gdesbicz ona f ne leszala y tesze svog pokog ona thamo mala ca 1409 Gn - 3v
  • Dzeczøthko leszøcz f gaslach gestcy ono bilo przeth svø milø mathkø plakalo ca 1409 Gn - 4v
  • Svøthy Bartlomeg gest byl skorø swego (leg. z swego) czala sdrzudzyl, isbicz on s pokogem leszal byl, ysze... ktoricz *clouecz neczysthe *odze<nie> ma, tenczy s pokogem pred robaky f nem ne leszy ca 1409 Gn - 173v
  • Svøthy Bartlomeg gest byl skorø swego (leg. z swego) czala sdrzudzyl, isbicz on s pokogem leszal byl, ysze... ktoricz *clouecz neczysthe *odze<nie> ma, tenczy s pokogem pred robaky f nem ne leszy ca 1409 Gn - 173v
  • Vy nadzecze f gaslach leszøcz *dzeczothko mlode a sukegnimy pouogniky obynone (por. Luc 2, 12) ca 1409 Gn - 176v
  • Nec in lecto precioso recumbentem, lezączą, sed vix unam tunicam habentem XV med. SKJ V (1) - 269
  • Wstany, pusczi czlowyeka thego, othemkny mv koszczol boszy, acz na thim mrosze nye leszy 1454 Aleksy - 57v
  • Wszechmogøczycz poszegna tobye poszegnanym nyebyeszkym s wyrzchv, poszegnanym przeswyecznim leszøczego wespod (benedictionibus caeli desuper, benedictionibus abyssi iacentis deorsum) 1455 BZ (1) - Gen 49, 25
  • Nye bilo domu, w ktorem bi nye leszal vmarly (neque enim erat domus in qua non iaceret mortuus) 1455 BZ (1) - Ex 12, 30
  • Padlasta Moyzes y Aaron richlo na zemyø, a gdiszsta lezala na zemy (iacerent in terra), rzecze Moyzes kv Aaronovi: Wezmi *kadzidlnicza 1455 BZ (1) - Num 16, 45
  • Rzecze Pan kv Iozve: Wstan! Przecz lezysz nagle na zemi (cur iaces pronus in terra)? 1455 BZ (1) - Jos 7, 10
  • Prziszedl Dauid a Abyzai k lyudu w noci y nalyazlasta Saula leszøcz a spyøcz w stanye (invenerunt Saul iacentem et dormientem in tentorio) 1455 BZ (1) - I Reg 26, 7
  • Opital Ezechias kaplanow a navczonich, przeczbi tak gromadi leszali (cur ita iacerent acervi) 1455 BZ (1) - II Par 31, 9
  • FuIi iacebant rowno (pro rozno) lezely (omnes orientales populi, fusi iacebant in valle, ut locustarum multitudo Iud 7, 12) ca 1470 MamLub - 59
  • Recumbe[re] gescz a. less (omni cura tua explicita recumbe, ut laeteris propter illos Ecclus 32, 2) ca 1470 MamLub - 170
  • Recumbere odpoczywacz seu lyeszecz XV ex. PF V (1.15) - 20
  • Gdy dzyeczyathko gest plakalo, na goley szyemy leszalo, thedy mathka poklaknala, dzyeczyathku modla davala ca 1500 De nativ - 336r
  • Recumbere id est iacere vel dormire ligen lezecz vel spącz ca 1500 WokLub - 113v
  • O schalyeny Zydovye, y czo vam pomoze tako vyelyka tluscza luda, a vy lyezyczye porazem (pro porazeni) yednym smyernym slovem? XVI in. Rozm - 627
2. 'przebywać, jakiś czas mieszkać' - 'commorari, degere'
  • Yaco ty kmecze, czsso pan Gyl ma na nye przysandny lyst, ktore lezą ot wolwarku poczawssy w Goline, ty sszedzą na sszesczy sledzech 1423 Kościan - nr 1006
3. 'być umieszczonym, znajdować się' - 'positum, situm esse'
  • Byzkvp swyat mylvyøczy... ssklyepowy lyezzøczemv w gno<ju jest porownany> (testudini iacenti in putredine comparatur) XV med. MPKJ V (2) - 2rb
  • Tam nye byl nyyeden staw, ktory by ossobnego razv nye czyrpyal..., a kazdy raz trzy razy v sobye myal: geden raz od myotly, ktorych lezela kupa vyelyka, a thy vschytky on zbyto, drugye razy od byczov, trzeczye razy... od czyąskych a trudnych rzeczyądzov y od pąg XVI in. Rozm - 819
4. 'rozciągać się, być położonym' - 'porrigi, situm esse'5. 'trwać, pozostawać' - 'esse, existere'
  • Gdy ktori drapyescza dzesyącziny… byl naleszon, ma bycz vpomyenyon klyątwą…, aczby leszal w klyathwie mymo szeszcz myesyączy (si... in excommunicatione per sex menses perstiterit), tedy kmyecze pod nym badączy, ktorzy dawayą dzesyaczyna, mayą bycz s panem klaczy asz do dosyczvczynyenya 1456-1470 Dział - 266v
6. 'pozostawać w jakimś miejscu z powodu choroby'
  • Uderzylbi geden... blisznego swego..., a on bi nye umarl, alyebi leszalbi w loszu (sed iacuerit in lectulo), wstallyby a chodzil na dworze o lyascze..., nye bødze wynyen, gensze bi gi uraszyl, alye wszdy... gego nakladi na lekarze ma gemu wroczycz 1455 BZ (1) - Ex 21, 18
  • Tu yemv (sc. Jesusowi) offyerovan paralyzem zabyty, lezączy na lozv (iacentem in lecto Mat 9, 2) XVI in. Rozm - 292
7. 'spoczywać w grobie po śmierci'
  • Czyalo moye bądzye v grob... vlozono y bądzye tamo lyezecz aze do trzeczyego dnya. Potem ya vroczą szye z duschą, vezmą czyalo y bąda zaszye zyw, y vstane z martvych XVI in. Rozm - 169
8. (z kimś) 'odbywać stosunek płciowy' - 'coire'
  • Nechacz szø tentho lud pred tobø spoueda, a thy ge przesegnag..., abycz ony tesze svymy (leg. z swymi) szonamy pospolu ne leszely aniy tesze s nymy nigednego skuth<k>u necystego ne mely ca 1409 Gn - 174v
Połączenia wyrazowe
(imienie) leżące
1. 'nieruchomości, część majątku nieruchoma'leżeć niemocą (złożony)
2. 'być obłożnie chorym'leżeć w ranach
3. 'być chorym obłożnie z powodu ran'leżeć w załodze, załogę
4. 'mieszkać w karczmie na rachunek dłużnika celem wymuszenia zwrotu długu'
Formy wyrazu w funkcji innych części mowy
leżący (przymiotnik)
'człowiek spoczywający na jakiejś powierzchni w pozycji poziomej'
  • Moui <Bog> vsemogøcy: Vstan!... Moui to slouo albo sedøcim, albo spøcim, albo lezøcim, albo uma<rłym> XIV med. Kśw - br 11
  • Sedøcy sø, giz sø k dobremu oblenaiø; lezøcy sø, giz sø u<e zl>lem cohaiø; spøcy sø, gis sø v greseh zapecclaiø; vmarly sø, giz v miloscy bozey rospachaiø XIV med. Kśw - br 12

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp IV 28a
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 2251, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 05-03-2026 r.]
oprac. MK
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny