Wyrzec

w opracowaniu

nr hasła: 2176

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona czynna

forma
wyrzec

Bezokolicznik, strona bierna

liczba pojedyncza
rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
-być wyrzeczona
-
liczba podwójna
rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
---
liczba mnoga
rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
być wyrzeczony
--

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.-
3.wyrzecze
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.-
3.wyrzeką

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.wyrzek
wyrzekł
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.-smy wyrzekli
my wyrzekli
--
2.-ście wyrzekli
--
3.wyrzekli
--

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.--jest wyrzeczono
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.--będzie wyrzeczono
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.wyrzeczcie
3.-

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona bierna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by wyrzeczono było
-wyrzeczono by było
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzekł
wyrzek
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzekli
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy bierny czasu przeszłego

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzeczon
-wyrzeczono
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzeczony
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-wyrzeczona
wyrzeczone
dopełniaczwyrzeczonego
--
celownik---
biernikwyrzeczony
--
narzędnik---
miejscownikwyrzeczonem
--
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu przeszłego I

forma
wyrzekszy

COMPOSITUM

Semantyka

Definicje
1. 'wyrazić słowami, wypowiedzieć' - 'verbis exprimere, edicere, enarrare'
  • Quibus dictis, ktor[z]ez to rzeczy virzeksy, recedens derisoris sui, risum conuertit in luctum 1436 R XXIII (2) - 276
  • Wozni z lystem pozewnym, w gem rzecz, o kthori pozew szą dzege[y], ma bicz wirzeczona (cum littera citatoria, in qua praemittitur causa), kgdi kv pozywanyv przigedze, za wyną panową wyesznyczcw clopothacz nye ma 1449 Sul (1.1) - 8
  • Pronunciare verkundigen vyrzecz vyslovycz ca 1500 WokLub - 108r
2. 'oświadczyć, podać do wiadomości (ustnie lub na piśmie)' - 'netum facere, declarare, nuntiare (verbo vel scripto)'3. 'wydać, zaproponować, wynaleźć wyrok, orzeczenie sądowe' - 'decernere, sententiam dicere'
  • Domini..., prius hujusmodi nostram recognitionem, quae dicitur wstecz, edicere vlg. wirzecz non debetis 1399 BiblWarsz 1860 III - 80
  • Katherina tenere debebit inviolabiliter, quidquid dominus rex cum dominis edixerit vlg. wy[s]rzecze pro castro Trz[e]czel 1404 KsZPozn - nr 1798
  • Quia tunc temporis adveniente die propter bellum superveniens non est... edictum al. vyrzeczono, ideo datus est terminus... in tribus septimanis reveniendo de bello 1450 AGZ XIV - 296
  • Theda czy *przyateli... magi obermana zvolycz, aby tho vsdy mocznym vyrokyem aby vyrzeczono bylo 1465 Ośw - nr 133
  • Ten ortel, czosz gy przyszasznyk... wyrzekl, gest moczny ca 1480 OrtOssol - 38rb
  • Mozely then orthel, czoszmy gy wyrzekly, ostacz... podlug pra<wa>? ca 1480 OrtOssol - 38rb
  • Ten ortel, czo gy wyrzekl waszch przysząsznyk (sententia, quam scabinus... edixit et induxit) z drugymy przysząsznyky, dobrze wyrzeczon ca 1480 OrtOssol - 49va
  • Mozely woyth wszancz szwe wyny o takye... rzeczy, gdy gemv od przyszasznykow nye bandze wyrzeczono (cum... sibi sententiatum non fuerit) ca 1480 OrtOssol - 51va
  • Tedy ya tho mowyą za prawo, ysz thy ortele mayą bycz wyrzeczony pyrwey (quod sententiae prius edictae esse debent) ca 1480 OrtOssol - 99vb
  • Moszely szye orthel than czo my wyrzekly oszthacz... podlug prawa? ca 1500 OrtMac - 16v
  • Then orthel, czosz przyszyasznyk... wyrzek, yesth moczny ca 1500 OrtMac - 16v
  • Panye *woyczyą y wy wyerny *pryszyasznyczy,... wyrzeczczye my takye prawo ca 1500 OrtMac - 31v
  • Ortelye thy, czoszczye gye wyrzekly (sententiae per vos inventae), tycz sza prawe ca 1500 OrtMac - 37r
4. 'umówić, ustalić' - 'constituere, statuere'
  • Maczek... vicupil pol *pląscza y polozil y (leg. ji 'go’) *tąmo, kdze schobye wirzekli przed yednaczmi 1428 Pozn - nr 1306
  • Wsplakalasta oba (sc. Tobijasz i jego żona), przeto yze sin gich w virzeczoni dzen (die statuto) k nyma nye wrocyl 1455 BZ (1) - Tob 10, 3
  • Thy nyewyesczkye rzeczy szluszayą gey blysznym wyrzeczonem (leg. w wyrzeczonem) dzyalye, szlowye zenszkye twarzy, czo gesth gey błyska ca 1480 OrtOssol - 55ra
  • Przyszaszely ku przysząstwu besz wyrzeczonego czassv (sine tempore), ten nye moze szye szam szandzycz (pro zszadzycz) [prze]sz przysząstwa ca 1480 OrtOssol - 60vb
  • Podeymyely szyą dobry czlowyek rzecz mowycz za wyrzeczone mytho, maya yemu zaplaczycz ca 1500 OrtMac - 7r

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp X 547a
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 2176, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 09-09-2026 r.]
oprac. KJ
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny