Wyrzucić

w opracowaniu

nr hasła: 1474

Fleksja

czasownik
Widok zaawansowany

BEZOKOLICZNIK

Bezokolicznik, strona czynna

forma
wyrzucić

FORMY OSOBOWE

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas teraźniejszy

liczba pojedyncza
osoba forma
1.wyrzucę
2.wyrzucisz
3.wyrzuci
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.wyrzucicie
3.wyrzucą

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona czynna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.-m wyrzucił
--
2.wyrzucił jeś
wyrzuciłeś
--
3.wyrzucił
wyrzucił jest
wyrzuciła
-
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.wyrzuciliście
--
3.wyrzucili
--

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas przyszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.będzie wyrzucon
-będzie wyrzucono
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb oznajmujący, strona bierna, czas przeszły

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.był wyrzucon
--
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba forma
1.ać wyrzucę
2.wyrzuci
3.wyrzuć
liczba podwójna
osoba forma
1.-
2.-
3.-
liczba mnoga
osoba forma
1.-
2.wyrzućcie
3.-

Forma osobowa, tryb rozkazujący, strona bierna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.wyrzuceni bądźcie
--

Forma osobowa, tryb przypuszczający, strona czynna

liczba pojedyncza
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.-by wyrzucił
-by wyrzuciła
-
liczba podwójna
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.---
liczba mnoga
osoba rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
1.---
2.---
3.by wyrzucili
--

FORMY NIEOSOBOWE

IMIESŁÓW

Imiesłów przymiotnikowy czynny czasu przeszłego II

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzucił
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik-wyrzuciła
-
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzucili
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przymiotnikowy bierny czasu przeszłego

typ odmiany: prosta

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzucon
-wyrzucono
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
typ odmiany: złożona

liczba pojedyncza
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzucony
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba podwójna
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownik---
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---
liczba mnoga
przypadek rodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijaki
mianownikwyrzuceni
--
dopełniacz---
celownik---
biernik---
narzędnik---
miejscownik---
wołacz---

Imiesłów przysłówkowy czynny czasu przeszłego I

forma
wyrzuciwszy

COMPOSITUM

Semantyka

Definicje
1. (o ludziach i złych duchach) 'zmusić do odejścia, wypędzić, wygnać' - (de hominibus et daemonibus) 'expellere, eicere, fugare'
  • Wirzuczil od oblicza gich (eiecit a facie eorum) pogani ca 1400 Fl - 77, 60
  • Winniczø z Egipta przenosi ies, wirzuczil ies (eiecisti) pogani y sadziL ies iø ca 1400 Fl - 79, 9
  • Myyayøcz przenesony bødzcze synowe yego..., wyrzvczeny bødzcze *y *przebytko gych (eiciantur de habitationibus suis) ca 1400 Fl - 108, 9
  • Gdisch picha dyabla wirzuczila sz nyeba a Yadama sz Gewą sz rayu wignala XV med. R XXII (2) - 221v
  • Eicietur bąndze wyrzucono XV med. SKJ V (1) - 265
  • la sam wirzuczøø przed oblyczym twym (eiciam ante faciem tuam) Amoreyskyego 1455 BZ (1) - Ex 34, 11
  • Myal Galaad szonø, z nyeysze vrodzil sini, gisz gdi vroszli, wirzucyly Gepte (eiecerunt Iephte) 1455 BZ (1) - Jud 11, 2
  • Wszakoscye vi, gyszescye mnye nyenawydzely a wirzucylyscye myø s domu (eiecistis de domo) oczcza mego? 1455 BZ (1) - Jud 11, 7
  • Gdi Pan zagladzi wszitki nyeprzyiacyele Dauidowi s swyata, wirzvcz Ionatø z gego domu (auferat Ionatham de domo sua) 1455 BZ (1) - I Reg 20, 15
  • K nyemv (sc. Izrahelowi) szedl Bog, abi wizwolyl a vczinyl sobye lyvd... a w grozach [a] wirzucyl narodi przed gich oczima (ut... eiceret nationes a facie eius) 1455 BZ (1) - I Par 17, 21
  • Bidlyl (sc. Otozyjasz) w domv osobnem pelen søcz trødu, prze ktori bil wirzuczon z domv bozego (eiectus fuerat de domo domini 1455 BZ (1) - II Par 7, 20
  • Wynnyczę z Egipta przenyoslesz, wyrzuczylesz (eiecisti) pogany y szczepylesz yø ca 1500 Puł - 79, 9
  • Excludere vyrzvczycz ca 1500 WokLub - 47v
  • Yvz ssąd yesth tego svyata, <już książę tego świata> bądzye vyrzvczono na duor (nunc princeps huius mundi eicietur foras Jo 12,31) XVI in. Rozm - 467
  • Wschakosch vyelye kxyazath zydovskych ven vyerzylo, alye przed lycemyemyky nye smyely yavnye movycz boyącz szye, by ych nye vyrzvczyly ss synagogy (ut e synagoga non eicerentur Jo 12,42) XVI in. Rozm - 468
  • Vyrzvczyvschy czyemnego (sc. Judasza, eiecto tenebroso), ostaly samy czysczy svoym (leg. z swoim) oczysczyczyelem XVI in. Rozm - 555
  • Nye ostanyely kto ve mnye, bądzye vyrzvczon na dvor (mittetur foras Jo 15, 6) yako rozga, ktora vyschnye XVI in. Rozm - 567
  • Mocznøø rokøø puszczy ge (sc. farao syny izrahelskie) a w røcze sylney wyrzuczy ge z szemye swey (eiciet illos de terra sua) 1455 BZ (1) - Ex 6, 1
2. 'wyłączyć z jakiejś społeczności' - 'excludere, amovere'
  • Absque synagogis facient vos od postwolstwa wyrzuczø was (Jo 16, 2) XV med. GlWroc - 40r
  • Owa tocz myø dzysza wirzuczysz s pospolstwa ludskyego (eicis me... a facie terrae) 1455 BZ (1) - Gen 4, 14
  • Cy szukaly pysma swego pokolenya y <nie> nalezly, a przeto wirzuceny z rodu kaplanskego (eiecti sunt de sacerdotio) 1455 BZ (1) - Neh 7, 64
3. (o rzeczach) 'szybkim ruchem usunąć z jakiegoś miejsca, pozbyć się czegoś nieużytecznego, niepotrzebnego' - (de rebus) 'eicere, proicere, amovere'
  • Frater, sine eiciam, prepuscy, acy virzvcą, festucam de oculo tuo (Luc 6, 42) XV in. R XXIV (1.8) - 74
  • Ma gidz graniczą tą szamiczą, asz na dol do mlinow xsząsa woda, czszo rowem gidze a ne bronicz mayą wirzuczicz (sc. ziemię?) ridlem s row (leg. rowu) 1419 Pozn - nr 1048
  • lakom ya nye virzuczil stawidla s Nadmiroua vpusta szilan 1435 KsMaz III - nr 1680
  • Quando luit penes lacum al. kyedy bylo podle yezora na kopczv, thedy wyrzuczono zwono kola mlynskyego 1435 Pozn - nr 1577
  • Expurgate vetus ffermentum, wyrzvczcze kwasz, vt sitis nowa conspersio (I Cor 5, 7) XV med. SKJ I (1.1) - 80
  • Bødzecze gescz dawnego schowanya a stare gyne, gdisz nowe przidze, virzvczicze (proicietis) 1455 BZ (1) - Lev 26, 10
  • Vyrzvczy pyrvey byrzmo s tvego oka (eice primum trabem de oculo tuo Mat 7, 5) XVI in. Rozm - 282
4. 'rzucić coś szybkim ruchem, nadać czemuś pęd' - 'proicere, iactare'5. 'wydalić z siebie' - 'egerere, edere ex se'
  • Ostrzegaycze praw mich..., abi was zemyø (pro zemya) nye wyrzvczila (ne et vos evomat terra), w nyøsz to gidøczi y przebiw[y]ayøęczi bødzecze 1455 BZ (1) - Lev 20, 22
  • Egestus vyrzączony (leg. wyrzucony, cumque sederis, fodies per circuitum et egesta humo operies, quo revelatus es Deut 23, 13) 1471 MamKal - 51
Połączenia wyrazowe
wyrzucić na oczy
2. 'wypowiedzieć do kogoś wprost coś mu ubliżającego, naurągać, nawymyślać'
  • Exprobrare schelten vel improbare vel improperare vyrzvczycz na oczy nalayacz zeszromoczycz vymovycz ca 1500 WokLub - 49r

Zapożyczenie

–

Uwagi

–

Bibliografia

–

Odsyłacze

–

Sstp

Sstp X 551a
PDF

Errata

-

Jak cytować?

BLŚP, hasło nr 1474, blsp.ijppan.pl, [dostęp: 09-09-2026 r.]
oprac. KJ
Wszelkie prawa zastrzeżone 2024 © Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny